In de voetsporen van Pius II

“Hij prees haar mond, haar wangen, haar ogen en telkens sloeg hij het deken weg en zijn blik streelde wat tot nu toe altijd voor zijn ogen verborgen was geweest. ” Veertien jaar nadat Aeneas Sylvius Piccolomini deze gevleugelde woorden schreef, werd hij zowaar tot paus verkozen. Toegegeven, dat was midden in de vijftiende eeuw (1458). Maar toch, een carrière van een mens kan soms een vreemde wending nemen.

Als paus Pius II heeft onze Aeneas er nooit veel van gebakken. Zijn belangrijkste ambitie was een kruistocht te organiseren, maar daar had geen enkele koning of keizer nog zin in. Beter was Pius gewoon schrijver gebleven. De man had echt talent. Citeren wij nog een klein stukje uit zijn roman “De duobus amantibus” (Over twee geliefden): “O die sierlijke boezem, die fijne borstjes, kan ik jullie eindelijk beroeren, vasthouden, in mijn handen voelen? O slanke leden, o geurend lichaam, ben je van mij?” Een mens zou voor minder latijn leren.

Vorige zomer brachten we onze vakantie door in Toscane. Vlakbij lag het stadje Pienza, genoemd naar, jawel, onze bovenste beste Pius II. Zoals alle Toscaanse stadjes ligt het bovenop een heuvel. het profileert zich heden ten dage als een soort gastronomisch centrum. In concreto betekent dit dat de truffels er nog duurder zijn dan elders. Maar de formule werkt. Op een zomerse middag is er nauwelijks nog een parkeerplaats te vinden .

Na wat vruchteloos ronddraaien sloegen we een straatje in dat ons tot aan de voet van de heuvel bracht. Dat bleek een voltreffer. We vonden er niet alleen een parkeerplaats, maar ook een met mos omzoomde bron en een kerkje (foto 1). Het dateerde uit de tijd dat Pienza nog gewoon Corsignano heette en niet meer was dan een stom boerengat. In het halfduister van het kerkschip ontwaarden we een eenvoudige doopvont. Warempel, het was dezelfde als die waarin  onze kleine Aeneas op een kille oktoberdag in 1405 zijn eerste sacrament ontving. Aan erotische romannetjes dacht hij toen wellicht nog niet. Aan een kerkelijke carrière evenmin. Hij kwam uit een gezin met achttien kinderen waarvan enkel hij en twee van zijn oudere zussen de volwassen leeftijd bereikten.

Terug buiten namen we links van de bron een aarden pad dat tussen het groen omhoogslingerde.  De rust stond in schril contrast met het gedrum en gejoel dat ons boven wachtte, in de smalle straatjesvan de oude stad. Als vanzelf kwamen we op het beroemde markplein terecht. Het had het centrum moeten worden van de ideale renaissancestad. Want dat wou Pius van zijn geboortedorp maken. Hijzelf bouwde een statig stadspaleis (foto 2),  met achteraan terrassen die uitgaven op de Val d’Orcia, een paradijselijke vallei, met aan de horizon de diepblauwe flanken van de Monte Amiata (foto3). Er kwam ook nog een dom en een ander paleis van een arrivist, de Spaanse kardinaal Roderigo Borgia. Ook hij  zou het later tot paus schoppen en als Alexander VI samen met zijn kinderen het Vaticaan onveilig maken.  Andere kardinalen vonden het blijkkbaar niet nodig te investeren in Pius’ droom en dus werd Pienza nooit meer dan een klein stadje met een prachtig marktplein.

Een laatste spoor van Pius II vonden we in Siena. De kathedraal daar bevat een schitterende bibliotheek, de zogenaamde Libreria Piccolomini. Ze werd gebouwd door een neefje van Pius II. Op zijn eenentwintigste had die het al tot aartsbisschop van Siena geschopt. Van een blitzcarrière gesproken. En dat was nog maar het begin. Want ook hij zou later tot paus verkozen worden, onder de naam Pius III. Lang zou hij evenwel niet Heilige Vader spelen. Na amper 27 dagen gaf hij de pijp aan Maarten. De bibliotheek van Siena was bedoeld om de uitgebreide boekenverzameling van zijn oom te huisvesten. Het is een prachtige plek (foto 4), versierd met fresco’s die de hele familiegeschiedenis uit de doeken doen. Maar “De duobus amantibus” hebben we er niet teruggevonden…

~ door girardo op januari 17, 2008.