Plancenoit, waar Napoleon verslagen werd

Tot nu toe was u er heilig van overtuigd dat Napoleon te Waterloo verslagen is en dat door de Engelsen. Wel, ik zeg u: hij is in Plancenoit verslagen en niet door de Engelsen, maar door de Pruisen. U bent sceptisch? Groot gelijk! U moet niet alles geloven wat er op internet te lezen staat. En toch ga ik proberen u van mijn gelijk te overtuigen. Tegelijkertijderd wil ik u een tip aan de hand te doen voor een prachtige wandeling (14 km). Zo prachtig, dat ik haar in detail ga beschrijven. Zulke beschrijvingen plegen oersaai te zijn. Sta me dus toe alle technische aanwijzingen over hoe u moet lopen in het cursief te zetten. Op die manier weet u wat u mag overslaan als u niet meteen aan wandelen denkt, maar toch wil genieten van dit artikel.  

Steken we van wal  op het dorpsplein van Plancenoit: rechts in de vallei een lange rij lage, witte huisjes, links een steile helling met daar bovenaan de kerk. Tegen de voorzijde ervan hangen verschillende gedenkstenen, waarvan een gewijd aan een zekere M. Louis, in 1787 geboren in Jodoigne, en hier op deze plek gestorven op 18 juni 1815. Een zondag. Dat weet ik. M. Louis, zo lees ik,  was luitenant van het derde bataljon tirailleurs van de garde. Tirailleurs waren scherpschutters, opgeleid voor het gevecht van man tot man. En de garde: dat was de crème de la crème van Napoleons leger. Ze bestond uit bonkige snorrebaarden, arrogant, vol littekens, gehaat door de gewone soldaat en gevreesd door de vijand. Op menig slagveld gaven zij de doorslag.

Voor M. Louis eindigde het allemaal hier, op dit dorpsplein. Hij stierf in het gevecht, niet tegen de Engelsen, maar tegen de Pruisen, hun bondgnoten. In de vooral door  Engelsen getekende geschiedschrijving van Waterloo lezen we dat de Pruisen Wellington weliswaar te hulp kwamen, maar toch te laat opdaagden om nog een beslissende invloed te hebben op de eindzege. Die zege staken de Engelsen liever op hun eigen hoed. Maar als de Pruisen werkelijk niet meer waren dan een kleurrijk detail, waarom stuurde Napoleon er dan zijn beste troepen op af? Dit mysterie willen we voor u ontsluieren. Het is het mysterie van de Pruisen te Waterloo, een grotendeels vergeten verhaal, dat ons naar vergeten monumenten zal brengen en langs vergeten hoekjes van het slagveld.   

Maar beginnen we zoals die 18de juni ook voor onze Pruisische soldaten begon: met een flinke wandeling. Voor hen startte die ergens voorbij Wavre (waar toen nog geen Walibi was), voor ons hier in Plancenoit. We lopen de helling af, verlaten langs de voet van de kerk de Place de Plancenoit, kruisen de Rue du Mouton en wandelen rechtdoor de Sentier de la Rue La Haut in. Dra is dit niet meer dan een stemmig pad, waarvan u links een foto ziet. Bevalt het u? Dan hebben wij goed nieuws. Er volgen nog vele kilometers van dergelijke paden. Ter hoogte van een vijver verandert het pad van naam (Sentier nr 40 des Flamands), maar niet van richting. We kruisen de Sentier du Vieux Manand en  lopen rechtdoor een open weidelandschap in. 

Aan de einder doemt de indrukwekkende hoeve van Chantelet op. Het was in dergelijke hoeven overal in de omgeving dat de officieren van Napoleon de nacht voor de slag doorbrachten.  Hier en daar werd er duchtig gevierd. Met name Napoleons broer Jérôme gold een stevig fuifnummer te zijn. Voor de gewone soldaat was het allemaal iets minder leuk. Hij moest de nacht doorbrengen in open veld en smeerde zijn dekentje met modder in om zich een beetje te beschermen tegen de neergutsende regen.

Waar we een volgende veldwegel kruisen, slaan we links af en onmiddelijk terug rechts. Eerst lopen we door jong bos, nadien door open akkerland. Zo komen we bij een kasseiweg. Die volgen we naar links. Even voorbij een ruïne , ter hoogte van enkele statige linden, nemen we links de Chemin 18 (Ruelle Millez). Die voert langs een prachtige bosrand. Rechts in de verte ontwaren we ons volgende doel: het op een heuvel gelegen dorpje Maransart.

We doorkruisen een stukje bos, negeren links de sentier nr 36 (Près la Maison Blocry) en nemen bij het eerstvolgende kruispunt de asfaltweg links. Eenmaal onder een indrukwekkende eik door komen we bij een ander kruispunt. Daar lopen we rechtdoor een heel smal paadje in (het vervolg van de Sentier 34 Près la Maison Blocry). Dit brengt ons boven op de heuvel, waar we rechts het straatje naar de kerk toe nemen.

Op een paar onelegante telefoondraden na, is het dorpscentrum van Maransart best te genieten. We wandelen links voorbij de kerktoren, volgen de hoofdweg en slaan dan zo’n 100 meter verder links de Rue du Colinet in (richtingwijzer Sauvagemont). Zo’n 500 meter verder verlaten we de bebouwde kom en nemen we links de Rue à L’Eau. Veel nieuwbouw hier met vaak mooie tuinen. Verderop verschijnen heel discrete (en peperdure) villa’s. We steken een beekje over (Ru Milhoux), kruisen de Rue de l’Abbaye en wandelen de Rue de la Croix Roland in met links het karaktervolle Bois de Couture-St-Germain. Waar de weg ter hoogte van een vijver splitst kiezen we voor de kasseiweg die door het bos de helling opklimt. We kruisen de Rue Collard, komen even verder terug in de bebouwde kom en lopen rechtdoor de Rue des Vallées de Wavre in (er staat een pijltje Promenade des Blanches Dames). Tussen de villa’s door dalen we de vallei in. Aan de overzijde voert een prachtig kronkelend pad ons door het bos de helling op.

Opnieuw belanden we tussen de villa’s. Bij het eerste kruispunt slaan we links de Rue des Tiennes in (een kasseiweg). Als vanzelf kom je zo op de Sentier 78 du Champ de Saule. Even lijkt die dood te lopen op een poort, maar geen paniek: vlakbij de poort draait het pad scherp af om een behoorlijk steile helling af te dalen waar het een scherpe bocht naar rechts maakt en van naam verandert (Sentier 34 du Champ de Couture).

Door de weiden met prachtige zichtjes op de omliggende bossen wandelen we de vallei uit, kiezen links voor de Sentier 25 de la Chapelle St Germain, vervolgens rechts de Sentier 23 La Bruyère Biernaux en komen zo bij het kleine kerkje van Couture-Saint-Germain. Tegen de oude kerkhofmuur bij de ingang vindt u een oude grafsteen met de afbeelding van een man, volgens mij de plaatselijke pastoor.

Voor de kerk daalt een asfaltweg steil  de vallei van de Lasne in. Ten tijde van de slag lag deze vallei er uiterst modderig bij. De Pruisen die van Wavre kwamen (dus van rechts) hadden alle moeite om er met hun karren en kanonnen door te komen. Vandaar dat hun comandant besloot om via de tegenoverliggende heuvel de mars naar het slagveld te vervolgen. Dat doen wij ook. We steken de drukke Rue de l’Etat over en kiezen schuin rechts voor de Avenue Defalque Devos.

Volg vanaf nu de GR-tekens. Altijd rechtdoor dus, eerst door een kaarsrechte straat, vervolgens langs een smal pad dat ons tot  bij het Bois de Paris brengt, een prachtig stukje bos. Eenmaal daardoor komen we terug in een weidelandschap. Waar de GR-route rechts afslaat, kiezen wij links voor de Chemin nr 7 (Rue du Vieuw Monument).

Nu wordt het bittere ernst. U was de oorlog al lang vergeten, maar ik zeg u: hij is vlakbij. Vanaf nu bent u Pruisisch soldaat. Zoals u weet, hebt u er al een aardige wandeling opzitten. Misschien uw laatste wandeling. Mocht u in de volgende uren omkomen, dan kunnen uw naasten zich troosten met het idee dat het een mooie wandeling was. Kijk nog een laatste maal om en neem afscheid van de vrede. Voor u wacht het bos. Opnieuw het Bois de Paris. Het wemelt er van strijdmakkers. Ze verzamelen hier in afwachting van nadere orders. Zo wil uw grote baas het, de zeventigjarige generaal Blücher. Een echte ijzervreter is het, die stinkt naar de zalf waarmee hij zijn jicht probeert te verlichten. Blücher heeft Wellington beloofd te hulp te komen. Maar eerst wil hij zeker zijn dat de Engelsen wel degelijk weerstand bieden. Nauwelijks twee dagen eerder hebben zijn troepen bij Ligny van Napoleon een flink pak rammel gekregen. Dat wil hij geen tweede keer meemaken.

Zijn vooruitgestuurde spionnen zijn unaniem. De Engelsen hebben het niet onder de markt, maar verscholen achter een lichte heuvelkam bieden ze de onophoudelijk aanvallende Fransen toch het hoofd. Blücher weet genoeg. Schouder dus maar uw geweer. Voorwaarts mars, het kanongebulder tegemoet. Eerst door het bos, dan langs enkele landhuizen, dan door een sjieke woonwijk.

Plots wijken de villa’s. U bent op het slagveld. Het ziet er nog net uit als in de tijd van Napoleon. Voorlopig merkt u enkel de rookwolken boven het plateau voor u. U loopt de vlakte op, tot bij een kasseiweg. Als u die rechtsaf volgt, komt u bij Wellingtons leger. Zijn voorposten zitten in het Bois de Fichermont, waarvan u de boomtoppen net boven het plateau ziet uitsteken. Wellington wacht vol ongeduld op uw komst. Hij wil dat u de sterk verzwakte rechtervleugel van zijn leger overneemt.

Maar uw baas heeft andere plannen. Kijk eens recht voor u. In de verte ontwaart u de spits van een kerktoren. Het is de kerk van Plancenoit. En net voorbij Plancenoit ligt de weg naar Parijs. Als u die afsnijdt zitten de Fransen als ratten in de val. Blücher ziet zijn kans schoon. Allen vooruit, richting kerktoren. Ondertussen heeft Napoleon u in de miezen gekregen. Eerst dacht hij dat het de schaduw van een wolk was. Maar nu weet hij het zeker: het zijn soldaten, vijandelijke soldaten. Meteen stuurt hij een stel ruiters op u af. Vanaf nu is het vechten voor uw leven.

Plots krijgt u rechts de Leeuw Van Waterloo in het oog. Die stond er toen natuurlijk niet. Hij werd opgericht op de heuvelkam waar de Prins van Oranje gewond raakte, de heuvelkam die de Engelsen al een hele middag hardnekkig verdedigen. Tussen u en de Engelsen ziet u een dicht opeengepakte massa. Het is de rechtervleugel van het Franse leger. U bent goed bezig ze in de tang te nemen. Maar de overwinning is nog niet in zicht. Integendeel. Ter hoogte van een landweg die van rechts komt, doemt plots een nieuwe troepenmacht op. Het zijn de soldaten van de dappere Franse generaal Mouton. Zij versperren de doorgang naar Plancenoit. Dat voorspelt niks goeds…

Kanonschoten en geweersalvo’s hullen het slagveld in een dikke rookwolk. Rondom u de silhouetten van doden en gewonden, afgerukte ledematen, het gesuis van kanonballen en de doordringende geur van kruitdamp. De Fransen hebben heel wat ervaring. Maar u bent met velen: zo’n twaalfduizend op dit ogenblik en er komen er nog steeds bij. De vijand moet wijken. Hij trekt zich langzaam terug in de richting van Plancenoit. Die kant moet u ook uit. Steeds rechtdoor, langs de Chemin 42 de Camuselle. Het is de hel. En het wordt alleen maar erger.

Napoleon ziet u naderen en beseft als geen ander het gevaar. Daarom stuurt hij zijn beste soldaten op u af. De garde, waarmee hij eigenlijk de Engelsen de genadeslag wilde geven. De straatjes van Plancenoit kleuren rood van het bloed. Tot tweemaal toe slagen de Fransen erin u terug uit het dorp te drijven, maar u komt telkens terug. U wil uw vaderland wreken, dat nauwelijks enkele jaren daarvoor zo schandelijk vernederd is.  U wil sterven voor Pruisen, of misschien ook niet. Maar hebt u de keuze? Bij het binnenkomen van het dorp, rechts langs de landweg, ziet u op een kleine hoogte een ijzeren hekken en daarachter een monument. Mocht u ondertussen gesneuveld zijn, dan wordt u hier herdacht. Dit is het Pruisisch monument, een van de minst bezochte van het hele slagveld. Merkwaardig genoeg is het opgetrokken in gotische stijl, een stijl die de Pruisen typisch Duits vonden, maar eigenlijk uit Frankrijk kwam, net als Napoleon… 

Diezelfde Napoleon zit met zijn handen in het haar. Zijn laatste aanval loopt dood op de Engelse stellingen. Door uw interventie heeft hij nauwelijks nog reserves om wat dan ook te forceren. Zijn leger trekt zich terug, een terugtocht die al dra in een vlucht ontaardt. Eenmaal voorbij het Pruisische monument links rukt u langs een kasseiweg op naar het marktplein. Napoleon zelf is ondertussen al lang van het slagveld verdwenen. Maar in de straatjes van Plancenoit bieden geïsoleerde Franse eenheden in de laatste zonnestralen nog steeds weerstand. U hebt gewonnen. De zege is binnen.

Een eindje verder, bij de herberg La Belle Alliance, drukken Blücher en Wellington elkaar de hand. De Pruisen zullen de verdere achtervolging van de vijand op zich nemen. De hele nacht door worden de Fransen opgejaagd door uw tromgeroffel. Napoleons koets, Napoleons koffers met geld, Napoleons kanonnen, het valt allemaal in uw handen. De nederlaag ontaardt voor de Fransen in een militaire catastrofe. En dat is allemaal aan u te danken. U hebt uw pint meer dan verdiend.

Voor nog meer foto’s + fotomap: klik hier
Voor kaart, satellietfoto en belangrijkst bezienswaardigheden: klik hier
Voor meer over Waterloo: zie Het been van Lord Uxbridge

~ door girardo op mei 20, 2008.

7 Reacties to “Plancenoit, waar Napoleon verslagen werd”

  1. Leerrijk verslag en mooie foto’s !!

  2. Hartelijk dank voor deze boeiende beschrijving. Ik zal de wandeling zeer binnenkort alleen en hopelijk later met een groep vrienden maken.

  3. Absoluut doen! Maar wel oppassen voor de kanonkogels. De Napoleontische militaire etiquette laat niet toe dat u het hoofd buigt als u een kanonkogel ziet aankomen. Discreet een stap opzij zetten mag wel. Het is maar dat u het weet. veel plezier ermee!

  4. [...] geval wachtte de manschappen vreselijke uren. De gevechten in de straten van Plancenoit (Zie ook Plancenoit, waar Napoleon verslagen werd) behoorden tot de bloedigste van de hele slag. Von Schwerin zou het niet overleven. Hij stierf in [...]

  5. Voor een echt tegenwicht tegen de Britse versie van de geschiedschrijving: de boeken van dhr. Peter Hofschroer…

  6. Op 25april2010 deze prachtige wandeling gedaan. Nu is het er stil en vredig.

  7. Topwandeling! We zijn heelhuids door het slagveld geraakt en hadden dus een pint verdiend. :-)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

 
Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers like this: