Het geheim van de Graf von Schwerin
We waren er vanuit Couture-Saint-Germain naartoe getrokken: de Chemin du Monument, iets ten westen van het charmante Waals-Brabantse dorpje Lasne. Wat we kwamen zoeken? Het monument, natuurlijk! Na enig zoeken vonden we het, temidden de velden, in de schaduw van een boom. Er hing een bordje aan, opgedragen aan een zekere Wilhelm Graf von Schwerin, gesneuveld op 18 juni 1815. Was dat niet de zondag waarop de slag van Waterloo platsvond? Inderdaad.
Enig speurwerk leerde ons dat von Schwerin deel uitmaakte van het Pruisische leger, meer bepaald van de vierde legerdivisie o.l.v. Von Bülow. Deze divisie had als enige niet deelgenomen aan de slag bij Ligny, twee dagen daarvoor. Zij was stomweg te laat op de afspraak. Ze had daar ook een goede reden voor. Zij kwam helemaal uit de buurt van Luik en was pas in de loop van de 15de juni opgetrommeld om de volgende dag, zo’n 100 km meer westwaarts op te rukken tegen Napoleon. Een onmogelijke opdracht.
Het onvolledige Pruisische leger kreeg bij Ligny een lelijke pak slaag. Gelukkig had een zomers onweer voortijdig een einde gemaakt aan het bloedbad. De Pruisische legeraanvoerder Blücher haalde zijn troepen van het slagveld en maakte zich uit de voeten. Onderweg voegde Von Bülow zich bij hem. Napoleon hoopte dat de Pruisen zich na hun nederlaag richting Duitsland zouden terugtrekken om hun wonden te likkken. Maar dat was zonder Blücher gerekend. De zeventigjarige ijzervreter besloot het er, ditmaal samen met de Engelsen, nogmaals op te wagen. En dus rukte hij op richting Waterloo, waar de Engelsen, verschanst achter een lichte heuvel ten zuiden van het dorp, de aanstormende Napoleon opwachtten.
De slag was reeds een paar uur bezig, toen de Pruisen vanuit het oosten Waterloo naderden. Omdat zijn divisie als enige ongehavend was, werd Bülow met zijn mannen als eerste het slagveld opgestuurd. Von Schwerin was een van hen en niet de minste. Hij commandeerde de eerste cavaleriebrigade van het legercorps. In theorie ging het om bijna 2000 ruiters en 8 kanonnen. Maar het valt te betwijfelen of de brigade hier op volle getalsterkte aantrad. In ieder geval wachtte de manschappen vreselijke uren. De gevechten in de straten van Plancenoit (Zie ook Plancenoit, waar Napoleon verslagen werd) behoorden tot de bloedigste van de hele slag. Von Schwerin zou het niet overleven. Hij stierf in den vreemde voor de heimat, zo staat het op de zuil.
Tot daar wat we weten. Nu het mysterie. Waarom werd deze herdenkingszuil hier opgericht, in the middle of nowhere, op ruim anderhalve kilometer van het slagveld? Zeker, op hun weg daarnaartoe zijn de Pruisen hier gepasseerd. De zuil kijkt uit op het Bois de Paris, waar ze verzamelden alvorens ten aanval te trekken. Maar een schot is hier waarschijnlijk op die zondag 18 juni 1815 nooit gelost. Hooguit kan er kleine schermutseling tussen verkenningseenheden hebben plaatsgevonden. Een hooggeplaatst man als de graaf von Schwerin kan daar nooit bij betrokken geweest zijn. Waarom dus hier, op deze godverlaten plek, een herdenkingsmonument plaatsen? Kreeg de familie om een of andere reden geen toelating om op het slagveld zelf iets neer te zetten? Is zij misleid door snoodaards die haar voor aardig wat centen hier een lapje grond verkocht hebben, met als smoes dat je moeilijk een centraler stekje op het slagveld kon vinden. Is de Graf von Schwerin op die bewuste 18de juni gewond van het slagveld afgevoerd en pas achter de linies, bijvoorbeeld op deze plek gestorven? Het zou kunnen verklaren waarom de herdenkingszuil een heel eind van de weg ligt. Maar het is ook niet meer dan een hypothese. Mocht u de oplossing tot dit raadsel kennen, mocht u weten wie dit monument gefinancierd heeft, mocht u de precieze omstandigheden van het overlijden van von Schwerin kennen, laat het me weten. De herdenkingszuil van de Graf von Schwerin is in ieder geval het minst bekende oorlogsmonument van Waterloo. Maar daar heeft het zelf schuld aan…
Vallei van de Lasne met rechts het Bois de Paris
Schwerin leidde de eerste cavaleriebrigade en kwam met zijn troepen uit het Bois de Paris. Daar botsten zij op het 7de Huzaren die aan de rand van het bos stonden opgesteld met enige artillerie. Onze goede vried ging zelf polshoogte nemen en was zo goed als zeker het “eerste Pruisische slachtoffer”.
De meeste bronnen gaan er van uit dat hij eerst begraven werd op de plaats waar hij sneuvelde. Na twee jaar werd hij heropgegraven en op de huidige plaats begraven nadat er lang gezocht was naar zijn overblijfselen. Von Schwerin heeft het eigenlijke slagveld nooit bereikt, vandaar dat het monument “op een verloren hoekje” staat. Het is dan ook logisch dat het monument “uitkijkt op het bos, want daar sneuvelde deze hooggeplaatste knaap.
Na de “herbegraving” op een passende plek werd een monument opgericht. De dankbare weduwe schonk twee klokken aan Lasne en zegde een jaarlijkse geldsom toe aan de plaatselijke priester om dit te verdelen onder de armen.
Geen mysterie dus. Er is wel degelijk gevochten aan de “de uitgang” van het Bois de Paris, en daar heeft men (zoals dat de gewoonte was) met goed gevolg gemikt op een officier.
Mooi verhaal (en mooie foto’s), maar helaas…