C’est arrivé près de chez vous
Zomer 1944. Het monotone geronk van motoren vult de nachtelijke hemel boven Pailhe, een godvergeten gat in de Condroz. Britse bommenwerpers keren terug van hun missie in Duitsland. In een veld lossen verticale lichtbundels van zaklampen zich op in het duister. Plots zwelt het gebrom aan. Dikke pakken ploffen neer. Donkere gestalten zoeken naarstig tussen het rijpende graan. Een uur later vliegt een tweede vliegtuig over. Opnieuw worden er wapens en munitiedozen gedropt.
Helaas, de actie is niet onopgemerkt gebleven. De verzetsstrijders zijn nog volop de buit op een vrachtwagen aan het laden, wanneer de eerste geweerschoten weerklinken. Vanuit Pailhe in het zuiden en van aan de bosrand in het westen vallen de Duitsers aan. De maquisards beantwoorden het vuur, maar hun situatie wordt al snel hopeloos. De smalle weg door het bos in het noorden is de meest evidente vluchtweg. Maar dan dreigen zij hun kameraden te verraden, die zich daar schuilhouden. Daarom besluit hun commandant met de vrachtwagen dwars door de Duitse linies heen te breken. Het manoeuvre lukt, maar de tol is zwaar: een twintigtal verzetsstrijders blijven dood achter.
Zij worden vandaag herdacht in een klein kapelletje aan de bosrand. Een infobord meldt dat de maquisards met de gedropte wapens later zo’n zeventigtal Duitsers gevangen namen, waaronder verschillende SS-ers. Goed gedaan, mannen. Alleen denk ik niet dat ze daarmee de oorlog ook maar een seconde hebben ingekort. En ondertussen waren hun kameraden zo dood als een pier. Objectief gezien had hun dood geen enkele impact op het verloop van de oorlog. En toch voel ik een zeker respect voor de onbekende namen op de zijwand van het kapelletje. Zij hadden een keuze gemaakt en wisten dat zij die met hun leven konden bekopen. In de ogen van de Duitse soldaten waren zij fanatici die, verblind door een of andere idiote ideologie, niet in staat waren de geneugten van het Derde Rijk te zien en te omhelzen. Zelf zagen ze zich wellicht als de luis in de pels van de bezetter. Zij wilden de Duitser weg omdat ze vonden dat die hier niks te zoeken had. Zij ruilden hun leven voor een bescheiden inscriptie in de muur van onooglijk kapelletje langs een godvergeten weg in een godvergeten gat in de Condroz.
Die dualiteit is van alle tijden. Er zullen altijd mensen zijn die zich niet neerleggen bij onrecht, mistoestanden, overheersing … en die proberen er iets aan te doen … zelfs al lijkt het zinloos en schieten ze hun leven erbij in. En er zal altijd die grote menigte zijn die stilletjes wegduiken en bang knikkend hun weg zoeken om onopvallend te overleven, desnoods meesmuilend met de overheerser. De enen kunnen niet zonder de anderen. Alleen staan de overlevers er veel te weinig bij stil dat het hen zonder die zinloze opofferaars wellicht niet gelukt was.
Mooi hoe je zo’n ‘fait divers’ belicht om die dualiteit duidelijk te maken.
Twee minuten stilte, graag